İçindekiler
Maddi ve Manevi Tazminatın Hukuki Niteliği
Boşanma davasında maddi ve manevi tazminat, evliliğin boşanma ile sona ermesinin mali sonuçlarından biri de maddi ve manevi tazminattır. Boşanmadan kaynaklı maddi ve manevi tazminat talebinin hukuki dayanağı, Türk Medeni Kanunu’nun 174. maddesidir. Buna göre, “Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddî tazminat isteyebilir” TMK m.174 hükmü, haksız fiilin özel bir çeşidini düzenlemekte, bu haksız fiil aile birliğinin gerektirdiği vazifelerin ihmal veya ihlalinden doğmaktadır. 4721 sayılı yasa ile davacının kusursuz olması koşulu kaldırılmış, davalının kusurlu olması yeterli görülmüştür. Davacının kusurunun bulunması genel hükümler gereğince, Türk Borçlar Kanunu’nun 50. madde ve devamı hükümlerinin uygulanması sonucu tazminattan indirim ya da tazminata hiç hükmetmeme sebebi sayılacaktır.
Boşanma Davalarında Maddi Tazminat
4721 sayılı Kanun’un madde 174/I hükmü, mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu tarafın, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat talep etme hakkını düzenlemektedir
Boşanma halinde maddi tazminat talebinin amacı, boşanma nedeniyle kusursuz veya daha az kusurlu taraf bakımından ortaya çıkan zararları gidermektir. Boşanma sonrasında eşin bu talebi, evlilikteki hayat standardının boşanmadan sonra da devam ettirebilmesine yöneliktir.
Maddi Tazminatın Maddi Koşulları
- Tazminat isteyen kusursuz ya da az kusurlu olmalıdır
- Tazminat istenen kusurlu olmalıdır
- Zarar gerçekleşmelidir
- Nedensellik bağı bulunmalıdır
- Hukuka aykırılık bulunmalıdır
Boşanma Davalarında Manevi Tazminat
Bir kimsenin, hukuka aykırı bir fiilin neticesi olarak çektiği bedeni acılarla ruhsal sıkıntı ve üzüntülerin tamamı manevi zararı oluşturmaktadır. Manevi zarar gerçek anlamda zarar olmayıp, malvarlığında bir azalmayı ifade etmez. Bir acı ve ıstırabın maddi zararlar gibi parayla ölçülmesine imkân yoktur. Bu nedenle manevi bir zararın şu veya bu miktardaki bir parayla giderilebileceği söylenemez. Buna rağmen, haksız fiilden doğan bedeni veya ruhi sıkıntılar için bir tazminatın ödenmesi, bu sıkıntıların hafifletilmesine, hiç değilse bazı avunma çarelerinin bulunmasına yardım edebilir.
TMK. m. 174’te düzenlenen manevi tazminat ancak boşanma halinde hükmedilebilen, boşanmaya neden olan olaylar yüzünden manevi tazminat isteyen tarafın, kişilik hakları ve aile bütünlüğüne ağır biçimde saldırıldığı için zarar görmüş olması durumunda ve bu yüzden saldırıya uğrayan eş tarafından manevi bir acı duyulması durumunda hükmedildiği için TMK 24 ve TBK 58. maddelerinde düzenlenen manevi tazminattan ayrılmakta, haksız fiil tazminatının özel bir görünümü halinde karşımıza çıkmaktadır.
Manevi Tazminatın Şartları
1)Manevi Tazminatın Maddi Şartları
- Davacının Kişilik Hakkının Zedelenmesi
- Tazminat Talep Edilen Eşin Kusurlu Olması
- Tazminat Talep Eden Eşin Kusursuz ya da Daha Az Kusurlu Olması
- Nedensellik Bağının Bulunması
- Hukuka Aykırılık Unsurunun Bulunması
2) Şekli Şartlar
- Boşanma Kararı Bulunması
- Talep Olması
- Talebin Süresinde Olması
Maddi ve Manevi Tazminat Davası Nasıl Açılır?
Taraflar boşanma davasında maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmamışlarsa ayrı bir dava açarak da talep edebilirler. Eğer maddi ve manevi tazminat davası Boşanma davası devam ederken açılmış ise ya davaların birleştirilmesine ya da boşanma davasının tazminat davası için bekletici mesele yapılmasına, yani boşanma davası bittikten sonra tazminat davasına devam edilmesine karar verilir.
Boşanma davası kesinleştikten sonra maddi ve manevi tazminat davası 1 yıl içerisinde ayrı bir dava şeklinde açılabilir. Türk Medeni Kanunu 178. Maddeye göre Evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar .
Boşanma nedeniyle maddi ve manevi tazminatı davacı dava dilekçesiyle birlikte talep ettiği gibi davalı cevap dilekçesi ve birlikte açmış olduğu karşı dava dilekçesi ile birlikte talep edebilir. Maddi ve manevi tazminat boşanma davasının feri niteliğinde bir talep olduğundan taraflar dava dilekçesi ve cevap dilekçesi ile birlikte isteyebilir ve bu talepleri herhangi bir harç ve masrafa tabi değildir. Maddi ve manevi tazminat davasının görevli mahkemesi Aile Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise genel yetki kurallarına göre davalının ikametgahın bulunduğu mahkemedir. Ayrıca boşanma davasında ayrı açılan maddi ve manevi tazminatlar nispi harca tabidir.
Boşanma Davalarında Maddi Tazminat Nasıl Hesaplanır?
Hakim maddi tazminat miktarını belirlerken takdir yetkisini hakkaniyet ilkesine göre kullanacak, tazminat miktarının belirlenmesinde TBK m. 51 hükmü uyarınca olayın özelliklerine ve failin kusur derecesine göre takdir yetkisini kullanacaktır.
Hakim maddi tazminat miktarını belirlerken şu kriterleri dikkate alır:
- Tarafların ekonomik ve sosyal durumları,
- Filin ağırlığı ve kusur dereceleri,
- Paranın alım gücü,
- İhlal edilen mevcut ve beklenen menfaatlerin kapsamı,
- Hakkaniyet ilkesi.
4271 sayılı TMK 176. Maddeye göre Maddi tazminatı toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenmesine karar verilebilir.İrat biçiminde ödenmesine karar verilen maddi tazminat veya nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü halinde kendiliğinden kalkar; alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi halinde mahkeme kararıyla kaldırılır. Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hallerde iradın artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir. Hakim, istem halinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen maddi tazminat veya nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.
Boşanma Davalarında Manevi Tazminat Nasıl Hesaplanır?
4271 sayılı TMK 174/2’ye göre: “Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir.”
Hakim manevi tazminat miktarını belirlerken, tazminat hukukunun genel esaslarının yanında tarafların ekonomik ve sosyal durumlarını, kusur ve derecesini, orantılılık ilkesini göz önünde bulundurur. Hakimin hükmedeceği tazminat miktarının bir tarafı zenginleştirmemesi gerektiği gibi diğer tarafı da fakirleştirmemesi gerekir.
TMK 176/2’ye göre boşanma davalarında manevi tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez.
Daha fazla detaylı bilgi, Gaziantep boşanma avukatı ve danışmalık yardımı için bizimle iletişime geçebilirsiniz.