Kıdem Tazminatı Nedir ve Nasıl Hesaplanır

1)Kıdem Tazminatı Nedir?

Kanunda belirtilen şartların sağlanması koşuluyla İşveren tarafından işçiye işyerinde çalıştığı süre boyunca kazandığın kıdeminin karşılığı olarak ödediği bir tazminat türüdür. Kıdem tazminatı 4857 sayılı İş kanununda düzenlenmiştir. Kıdem Tazminatı nedir; işçinin son aldığı ücrete yol, yemek, sosyal yardım (eğitim, konut vs.) gibi haklar da ilave edilerek bulunan brüt ücret üzerinden hesaplanarak ödenir.

2)Kıdem Tazminatının Şartları

4857 İş Kanununa göre işçinin işverenden Kıdem Tazminatı alması için belli başlı şartlar bulunmaktadır. Bunlar;

• İşçi Olmak
• Bir yıl çalışma şartı
• Haklı Fesih Şartı

a) İşçi Olmak Şartı:

İş Kanununa göre bir işyerinde çalışan kişiye işçi denmektedir. İşveren ile işçi arasında iş sözleşmesiyle söz konusu bu ilişki kurulmaktadır. Sözleşme yazılı olabileceği gibi sözlü de olabilir. İş kanunun 14. Maddesinde işçi sayılmayan kişiler tahdidi şekilde belirtilmiştir. Bunlar; Deniz ve hava taşıma işlerinde çalışanlar, 50’den az işçi çalıştırılan (50 dahil) tarım ve orman işlerinin yapıldığı işyerlerinde veya işletmelerinde çalışanlar, Aile ekonomisi sınırları içinde kalan tarımla ilgili her çeşit yapı işleri, Bir ailenin üyeleri ve 3 üncü dereceye kadar (3 üncü derece dahil) hısımları arasında dışardan başka biri katılmayarak evlerde ve el sanatlarının yapıldığı işlerde çalışanlar, Ev hizmetlerinde çalışanlar,

Çıraklar, Sporcular, Rehabilite edilenler, Esnaf ve Sanatkarlar Kanunu’nun 2 nci maddesinin tarifine uygun üç kişinin çalıştığı işyerlerinde çalışanlar.

b) Bir yıl çalışma şartı

İşçinin kıdeme tazminata hak kazanabilmesi için şartlardan biri de işverenin iş ve iş yerlerinde en az bir yıl çalışması gerekmektedir. Eğer bir yıldan az çalışmışsa kıdem tazminatı alması mümkün değil ancak diğer alacak haklarını alması için şartlara bakılmaktadır.

c) Haklı Fesih Şartı

İşçinin kıdem tazminata hak kazanabilmesi için işverenin işçiyi haksız bir şekilde sözleşmesini feshetmesi veya işçinin haklı bir nedenle sözleşmesini feshetmesi gerekmektedir. Bu durum ancak belirsiz süreli sözleşmeler için geçerlidir. Belirli süreli sözleşme durumunda sözleşme süresi veya işin bitmesiyle sözleşme bittiğinde işçi kıdem tazminata hak kazanamaz. Ancak sözleşme süresi bitmeden işçi haksız bir nedenle veya haklı bir fesihle kendisi feshederse kıdem tazminatına hak kazanır.

3)Kıdem Tazminatı Zamanaşımı Süresi

İşçini kıdem tazminatını isteyebilmesi için kanunun belirli bir süreye tabi tutmuştur. Kıdem tazminatında zamanaşımı süresi iş akdinin feshedilmesinden itibaren 5 yıldır. 5 yıl içerisinde kıdem tazminat talebinde bulunmayan işçi zamanaşımı itirazı ile karşılaşabilir.

4)Kıdem Tazminatı Miktarı Nasıl Hesaplanır?

Kıdem tazminatı hesaplanırken işçinin sözleşmesi feshedildiği tarihteki son ücreti esas alınır. Yargıtay kararlarına göre işçinin son ücreti sigorta primi, vergi aidatı gibi kesintiler yapılmadan ortaya çıkan brüt ücretten hesaplanır. İşçinin çalışma süresi 1 yıldan az ise kıdem tazminatına hak kazanamaz. İşçinin çalışmış olduğu her bir yıl için 30 günlük son ücreti dikkate alınarak kıdem tazminatı ödenir.

5)İşçi Hangi Hallerde Kıdem Tazminatına Hak Kazanır?

İşçi sözleşmesini haklı nedenle feshetmesi veya işverenin sözleşmeyi haksız bir nedenle feshetmesi durumunda işçi kıdem tazminatına hak kazanır. Haklı fesih sebepleri şunlardır;

• Sağlık sebebiyle fesih
• Alacaklarının ödenmemesi nedeniyle fesih hakkı
• İşverenin işçi aleyhine suç işlemesi nedeniyle fesih hakkı
• Askerlik hizmeti nedeniyle fesih hakkı
• İşçinin emekliliği nedeniyle fesih hakkı
• İş şartlarında esas değişiklik nedeniyle fesih hakkı
• Kadın işçinin evlenmesi durumunda fesih hakkı
• İşçinin ölümü halinde fesih hakkı

6)İşçi Hangi Hallerde Kıdem Tazminatı Alamaz?

• İşçinin işveren karşı sadakatsiz davranışta bulunması
• İşçinin kendi kusuruyla sağlık problemi yaşaması
• İşçinin iş yerinde suç işlemesi
• İşçinin işverene ve ailesine karşı kötü fiillerde bulunması
• İşçinin işe girdiği zaman işverene iş ile alakalı yanıltıcı bilgi vermesi
• İşçinin işverene ait meslek sırlarını ifşa etmesi
• İşçinin izin almadan veya haklı bir neden dayanmadan art ardına iki iş günü veya bir ay içinde üç iş günü işe devam etmemesi halinde
• İşçinin tutuklanması durumunda 6 aylık işçilerde 2 hafta fazla sürmesi 6 ay 1,5 yıl arası işçilerde 4 haftadan fazla sürmesi 1,5 – 3 yıl işçilerde 6 haftadan fazla sürmesi 3 yıldan fazla çalışan bir işçiyse tutuklama süresi 8 hafta dana fazla sürmesi durumunda
• İşçinin kastı veya ihmali yüzünden iş güvenliğini tehlikeye düşürmesi
• İşçiyi işyerinde çalışmaya engel olacak bir zorlayıcı sebebin çıkması işveren haklı nedenle feshedebilir.

7)Kıdem Tazminatında Arabuluculuk

İş hukuku ile ilgili bazı davalarda arabuluculuk müessesine başvuru zorunluluğu bulunmaktadır. Kıdem tazminatı talebi içinde taraflar arlarındaki anlaşmazlığı arabuluculuk müessesiyle çözebilir. Taraflar anlaşamadığı durumlarda anlaşamama tutanağı düzenlenir ve işçi kıdem tazminatı davası açabilir. Arabuluculuğa başvurmama durumunda dava usulden reddedilir.

8)Kıdem Tazminatında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Kıdem tazminatı davasında yetkili mahkeme işçinin işini yerine getirdiği yerdeki mahkemedir. Görevli mahkemesi ise iş mahkemesidir. İş mahkemesinin olmadığı bölgelerde iş mahkeme sıfatıyla görevli olan genel mahkeme asliye hukuk mahkemeleridir.

Kıdem tazminatı davası veya talebiniz için iş davası avukatından gerekli destek almanız tavsiye edilir.