Hırsızlık Suçu ve Cezası (TCK 141-142)

Hırsızlık Suçu Nedir?

Türk Ceza Kanunu Malvarlığına Karşı Suçlar bölümünün 141-147. Maddeleri arasında düzenlenen Hırsızlık Suçu TCK 141. Maddeye göre şu şekilde tanımlanmak mümkündür. Hırsızlık “Zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı, kendisine veya başkasına bir yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden almaktır.” bu eylemi gerçekleştiren kimseye bir yıldan üç yıla kadar ceza verilir.

Hırsızlık Suçunun Madde Metni

Türk Ceza Kanunun 141. Maddede suçun temel hali düzenlenirken 142 ve 143. Maddelerinde suçun nitelikli hallerine yer verilmiştir. Bununla birlikte Türk Ceza Kanunun 144., 145. ve 146. maddelerinde daha az cezayı gerektiren nitelikli haller ve 147. Madde hırsızlık suçunun zorunluluk haline ilişkin düzenlemeye yer verilmiştir.

TCK 141. madde

(1) Zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı, kendisine veya başkasına bir yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden alan kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.

TCK142. madde

(1) Hırsızlık suçunun;

1. a) Kime ait olursa olsun kamu kurum ve kuruluşlarında veya ibadete ayrılmış yerlerde bulunan ya da kamu yararına veya hizmetine tahsis edilen eşya hakkında,
2. b) (Mülga: 18/6/2014-6545/62 md.)
3. c) Halkın yararlanmasına sunulmuş ulaşım aracı içinde veya bunların belli varış veya kalkış yerlerinde bulunan eşya hakkında,
4. d) Bir afet veya genel bir felaketin meydana getirebileceği zararları önlemek veya hafifletmek maksadıyla hazırlanan eşya hakkında,
5. e) Adet veya tahsis veya kullanımları gereği açıkta bırakılmış eşya hakkında,
6. f) (Mülga: 2/7/2012-6352/82 md.)

İşlenmesi hâlinde, üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

(2) Suçun;

1. a) Kişinin malını koruyamayacak durumda olmasından veya ölmesinden yararlanarak,
2. b) Elde veya üstte taşınan eşyayı çekip almak suretiyle ya da özel beceriyle,
3. c) Doğal bir afetin veya sosyal olayların meydana getirdiği korku veya kargaşadan yararlanarak,
4. d) Haksız yere elde bulundurulan veya taklit anahtarla ya da diğer bir aletle kilit açmak veya kilitlenmesini engellemek suretiyle,
5. e) Bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle,
6. f) Tanınmamak için tedbir alarak veya yetkisi olmadığı halde resmi sıfat takınarak,
7. g) (…) (1) büyük veya küçük baş hayvan hakkında,
8. h) (Ek: 18/6/2014-6545/62 md.) Herkesin girebileceği bir yerde bırakılmakla birlikte kilitlenmek suretiyle ya da bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış olan eşya hakkında,

İşlenmesi hâlinde, beş yıldan on yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Suçun, bu fıkranın (b) bendinde belirtilen surette, beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda olan kimseye karşı işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte biri oranına kadar artırılır.

(3) Suçun, sıvı veya gaz hâlindeki enerji hakkında ve bunların nakline, işlenmesine veya depolanmasına ait tesislerde işlenmesi halinde, beş yıldan on iki yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Bu fiilin bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, ceza yarı oranında artırılır ve on bin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur.

(4) (Ek: 6/12/2006 – 5560/6 md.) Hırsızlık suçunun işlenmesi amacıyla konut dokunulmazlığının ihlâli veya mala zarar verme suçunun işlenmesi halinde, bu suçlardan dolayı soruşturma ve kovuşturma yapılabilmesi için şikâyet aranmaz.

(5) (Ek: 18/6/2014-6545/62 md.) Hırsızlık suçunun işlenmesi sonucunda haberleşme, enerji ya da demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında kamu hizmetinin geçici de olsa aksaması hâlinde, yukarıdaki fıkralar hükümlerine göre verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılır.

TCK 143. madde

Suçun gece vakti işlenmesi

(1) Hırsızlık suçunun gece vakti işlenmesi halinde, verilecek ceza (Değişik ibare: 6545 – 18.6.2014 / m.63) “yarı oranında” artırılır.

TCK 144. madde

Daha az cezayı gerektiren haller

(1) Hırsızlık suçunun;

1. a) Paydaş veya elbirliği ile malik olunan mal üzerinde,
2. b) Bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla,

İşlenmesi halinde, şikayet üzerine, fail hakkında iki aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur.

TCK 145. madde

Malın değerinin az olması

(1) (Değişik: 29/6/2005 – 5377/16 md.) Hırsızlık suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı nedeniyle, verilecek cezada indirim yapılabileceği gibi, suçun işleniş şekli ve özellikleri de göz önünde bulundurularak, ceza vermekten de vazgeçilebilir.

TCK 146. madde

Kullanma hırsızlığı

(1) Hırsızlık suçunun, malın geçici bir süre kullanılıp zilyedine iade edilmek üzere işlenmesi halinde, şikayet üzerine, verilecek ceza yarı oranına kadar indirilir. Ancak malın suç işlemek için kullanılmış olması halinde bu hüküm uygulanmaz.

TCK 147. madde

Zorunluluk hâli

(1) Hırsızlık suçunun ağır ve acil bir ihtiyacı karşılamak için işlenmesi halinde, olayın özelliğine göre, verilecek cezada indirim yapılabileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir.

Hırsızlık Suçunun Şartları

TCK 141. Madde de  hırsızlık suçunun şartları şu şekilde belirtilmiştir.

• Hırsızlık suçunun konusu taşınır bir mal olmalıdır.
• Hırsızlık suçuna konu olan taşınır mal başkasının zilyetliğinde olmalıdır.

Türk Ceza Kanununa göre hırsızlık suçuna konu olan malın taşınır mal olması gerekmektedir. Örneğin araba, cüzdan, telefon, ziynet eşyası gibi mallar taşınır mal niteliğine sahiptir. Taşınmaz mallar hırsızlık suçunun konusunu oluşturmaz. Örneğin ev, arazi gibi taşınmaz bir malı taşınmaz sahibinin rızası dışında sahte evraklarla başkasına devredilirse bu durum hırsızlık suçunu oluşturmayıp, resmi evrakta sahtecilik ve nitelikli dolandırıcılık suçunu oluşturur.

TCK’ ya göre hırsızlık suçunun diğer bir şartı ise suça konu olan taşınır malın başkasının zilyetliğinde  olmasıdır. Hırsızlık suçunun mutlaka malike karşı işlenmesi şart değildir. Bir başkasının eşyasına zilyet olan kişiye karşı da bu suç işlenebilir. Bu sebeple hırsızlık suçu hem zilyetliği hem de mülkiyeti koruyan bir suç tipidir.

Hırsızlık Suçunun Unsurları

1)Tipikliğin Maddi Unsurları

• Fail
• Mağdur
• Suçun Konusu
• Mal (Eşya)
• Malın Taşınır Olması
• Malın Başkasına Ait Olması
• Fiil

2)Tipikliğin Manevi Unsurları

3)Suçun Hukuka Aykırılık Unsuru

1)Tipikliğin Maddi Unsurları

1. a) Fail

Hırsızlık Suçunu düzenleyen TCK 141-147. Maddelerde fail için herhangi bir özellik belirtilmemiştir. Bu suçun faili herkes olabilir. Ancak bu suçun faili malın maliki olamaz. Malın maliki ile zilyetliği farklı kişiler olması halinde malın maliki tarafından zilyedi bulunan kişiye karşı bu suç işlenemez.

1. b) Mağdur

Hırsızlık suçunun mağduru malı mülkiyetinde veya zilyetliğinde başka bir deyişle malın sahibi olan kişidir. Malı çalınan kişinin mutlaka malın maliki olması gerekmez. Bir malın zilyedinden malın alınması da bu suçu oluşturur. Hırsızlık suçuna konu olan malın sahibi zilyetliği elinde bulunduran kişi ise malın maliki mağdur değil suçtan zarar gören kişi sıfatını taşır. Bu suçun mağduru olmak bakımından herhangi bir özellik aranmadığından, herkes bu suçun mağduru olabilir.

1. c) Suçun Konusu

Hırsızlık suçunun konusunu “başkasına ait taşınır bir mal” oluşturmaktadır. Kanunda belirtilen bu ifadeden de anlaşılacağı üzere hırsızlık suçunun konusunun bir mal olması, o malın taşınır olması ve başkasına ait olması gerekir.

1. d) Fiil

Hırsızlık suçunun fiil unsurunu başkasına ait taşınabilir bir malı bulunduğu yerden “almak” oluşturmaktadır. Malın alınmasıyla birlikte suçta tamamlanır. Mezkur kanunda belirtilen alma hareketi,  failin eşya üzerinde başkasına ait olan fiili hakimiyeti kaldırması ve yeni bir fiili hakimiyet kurmasıyla tamamlanır.

TCK 141. Maddesinin gerekçesinde “almak” unsurundan ne anlaşılması gerektiği konusunda farklı bir açıklamaya yer verilmiştir. “Almak fiilinden maksat, suçun konusunu oluşturan mal üzerinde mağdurun zilyetliğine son verilmesi, mağdurun suç konusu eşya üzerinde zilyetlikten doğan tasarruf haklarını kullanmasının olanaksız hale gelmesidir. Bu tasarruf olanağı ortadan kaldırılınca suç da tamamlanır.

Tüm bunlar değerlendirildiğinde hırsızlık suçunun tamamlandığı anı, taşınabilir malın failin egemenlik alanına girdiği an olarak kabul etmek gerekir.

2)Tipikliğin Manevi Unsurları

Türk Ceza Kanuna göre bazı suçlar kasten işlenmesinin yanında taksirle de işlenmektedir. Ancak hırsızlık suçu kasten işlenen bir suç olup, bu suçun taksirle işlenmesi mümkün değildir. Failin kastı bakımından malın başkasına ait olduğunun bilinmesi yeterli olup, bu malın şahıs olarak kime ait olduğunun bilinmesi yeterli değildir. Örneğin fail A’ya ait bir malı B’nin zannederek çalması da hırsızlık suçunu oluşturur. Bu hususta önemli olan hırsızlığa konu olan malın başkasına ait olduğunun bilinmesidir.

Bununla birlikte başkasına ait bir malın geçici bir süre kullanıp zilyedine iade edilmek üzere işlenmesi halinde “kullanma hırsızlığı” gerçekleşir. Bu durumu kanun özel olarak düzenlemiş, bu amaçla işlenen hırsızlık suçunu şikayete tabi kılmış ve verilecek cezanın yarı oranında indirileceği belirtilmiştir (TCK madde 146).

3)Suçun Hukuka Aykırılık Unsuru

Bir kimse kendi mülkiyetinde bulunmayan bir eşyayı, zilyedin rızası olmaksızın kendisine veya başkasına yarar sağlamak maksadıyla aldığında, hırsızlık suçunun haksızlık unsurları gerçekleşmiş olur. Böyle bir fiilin işlenmesi hukuka aykırılık oluşturur.

Hırsızlık suçunda TCK’ da belirtilen hukuka uygunluk sebeplerinin hepsi gerçekleşebilir. Örneğin bir memurun üst veya ev aramasında suç deliline el koyması veya haciz memurunun haczedilecek mallara el koyması hırsızlık suçunu oluşturmayıp, hukuka uygunluk sebeplerinden görevin ifası kapsamında değerlendirilmelidir. Bir kimse kendisine yönelik saldırıyı defetmek için saldırıyı yapan kişinin malına el koyması da meşru savunma kapsamında kalacaktır. Bununla birlikte ilginin rızası da bu suçta hukuka uygunluk sebebi oluşturacaktır.

Hırsızlık Suçunun Nitelikli Halleri

Hırsızlık suçunun nitelikli hallerine 142 ila 146. Maddeler arasında yer verilmiştir. Bu maddelerden 142 ve 143. Maddelerde failin daha ağır cezalandırılmasını gerektiren nitelikli haller, 144, 145 ve 146. Maddelerde ise failin cezasında indirimi gerektiren nitelikli haller düzenlenmiştir. TCK 142. Maddede belirtilen nitelikler iki fıkra şeklinde düzenlenmiş ve bu fıkraların cezaları farklı olarak belirtilmiştir.

142/1 fıkrasında belirtilen nitelikler şunlardır;

• Hırsızlık suçunun, kime ait olursa olsun, kamu kurum ve kuruluşlarında veya ibadete ayrılmış yerlerde bulunan ya da kamu yararına veya hizmetine tahsis edilen eşya hakkında işlenmesi
• Hırsızlık suçunun halkın yararlanmasına sunulmuş ulaşım aracı içinde veya bunların belli varış veya kalkış yerlerinde bulunan eşya hakkında işlenmesi
• Hırsızlık suçunun, bir afet veya genel bir felaketin meydana getirebileceği zararları önlemek veya hafifletmek maksadıyla hazırlanan eşya hakkında işlenmesi
• Hırsızlık suçunun, adet veya tahsis veya kullanımları gereği açıkta bırakılmış eşya hakkında işlenmesi

142/2 fıkrasında belirtilen nitelikli haller şunlardır;

• Hırsızlık suçunun, kişinin malını korumayacak durumda olmasından veya ölmesinden yararlanarak işlenmesi
• Hırsızlık suçunun, elden veya üstte taşınan eşyayı çekip almak suretiyle ya da özel beceriyle işlenmesi
• Hırsızlık suçunun doğal bir afetin veya sosyal olayların meydana getirdiği korku veya kargaşadan yararlanarak işlenmesi
• Hırsızlık suçunun, haksız yere elde bulundurulan veya taklit anahtarla ya da diğer aletle kilit açmak veya kilitlenmesini engellemek suretiyle işlenmesi
• Hırsızlık suçunun, bilişim sistemlerinin kullanması suretiyle işlenmesi
• Hırsızlık suçunun tanınmamak için tedbir alarak veya yetkisi olmadığı halde resmi sıfat takınarak işlenmesi
• Büyük veya küçükbaş hayvan hakkında işlenmesi
• Hırsızlık suçunun herkesin girebileceği bir yerde bırakılmakla birlikte kilitlenmek suretiyle ya da bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış olan eşya hakkında işlenmesi

142/3 fıkrasında sayılan nitelikli haller

Hırsızlık suçunun, sıvı veya gaz halindeki enerji hakkında ve bunların nakline enerji hakkında ve bunların nakline, işlenmesine veya depolanmasına ait tesislerde işlenmesi cezayı ağırlaştıran nitelikli hal olarak kabul edilmiştir.

143. Maddede düzenlenen nitelikli hal

Kanunun 143. Maddesinde hırsızlık suçunun gece vakti işlenmesi durumunda, verilecek cezanın yarı oranında artırılacağı belirtilmiştir. TCK’nın 6.maddesinin 1. Fıkrasının e bendinde gece vaktinden ne anlaşılması gerektiği belirtilmiştir. Buna göre gece vakti, “güneşin batmasından bir saat sonra başlayan ve doğmasından bir saat evvele kadar devam eden zaman süresini” ifade etmektedir. Suçun hangi vakitte işlendiğini failin malı egemenlik alanına geçirmesi ve suçun tamamlanma anı belirler. Örneğin fail hırsızlık eylemine gündüz başlayıp, gece bitirdiğinde suç geceleyin; eylemi gece başlayıp, gündüz bitirdiğinde ise gündüz işlendiği kabul edilmelidir.

Hırsızlık Suçunun Daha Az Ceza Gerektiren Nitelikli Halleri

Hırsızlık suçunun daha az ceza gerektiren nitelikli hallerine Kanunun 144, 145 ve 146. Maddelerinde yer verilmiştir. Bu haller şunlardır;

• Hırsızlık suçunun, paydaş veya elbirliği ile malik olunan mal üzerinde işlenmesi
• Hırsızlık suçunun bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmesi
• Hırsızlık suçunun konusunu oluşturan malın değerinin az olması
• Hırsızlık suçunun malın geçici bir süre kullanıp zilyedine iade edilmek üzere işlenmesi – Kullanma hırsızlığı (m. 146/1)

Hırsızlık Suçunun Özel Görünüş Biçimleri

1)Teşebbüs

Hırsızlık suçu, failin başkasının zilyedinde veya mülkiyetinde bulunan malın kendi hakimiyetine geçirmesi ile tamamlanır. Hırsızlık suçunun teşebbüs ancak malın alınmasına kadar mümkündür. Suçun icra hareketlerine başlayan failin, elinde olmayan sebeplerle mal üzerinde fiili hakimiyeti kuramaması halinde suç teşebbüs aşmasında kalmış olur. Örneğin fail mağdurun eşyalarını alıp, tam evden ayrılacakken mağdurun uyanması ile failin eşyaları bırakıp, kaçması suçun tamamlanmadığını gösterir. Bu nedenle failin eylemi hırsızlık suçunun teşebbüs aşamasında kaldığını gösterir.

Yargıtayın devamlılık arz eden kararlarına göre, failin malı aldığı andan itibaren kesintisiz bir takip söz konusu ise fail malı aldığı yerden ne kadar uzaklaşırsa uzaklaşsın, malı kendi fiili hakimiyet alanına geçirmiş sayılmamakta ve fiil teşebbüs aşmasında kalmış kabul edilmektedir. Ancak yargıtay, takibin kesintisiz olduğu hallerde dahi, malın fail tarafından başkasına verilmesi, saklanması veya tüketilmesi gibi sebeplerle ele geçirilmemesi halinde suçun tamamlanmadığına karar vermektedir.

2)İştirak

Hırsızlık suçuna iştirak bir özellik göstermez. İştirakın her şekliyle bu suça katılmak mümkündür. İştirak ilişkin genel kurallar çerçevesinde (m. 37-41) suça katılan kişilerin iştirak statüleri belirlenmelidir.

3)İçtima

Hırsızlık suçunun işlenmesi amacıyla konuta girilmesi veya bir eşyaya zarar verilmesi halinde, her bir suçtan (hırsızlık, konut dokunulmazlığını ihlal, mala zarar verme) dolayı fail ayrı ayrı cezalandırılmalıdır. TCK 142. Maddenin 4. Fıkrasında “Hırsızlık suçunun işlenmesi amacıyla konut dokunulmazlığının ihlâli veya mala zarar verme suçunun işlenmesi halinde, bu suçlardan dolayı soruşturma ve kovuşturma yapılabilmesi için şikâyet aranmaz.” hükmü eklenerek içtimai hükümlerinin olduğu anlaşılmaktadır.

Hırsızlık Suçunda Zamanaşımı

Türk Ceza Kanununda bazı suçların zamanaşımı süresi bulunmaktadır. Hırsızlık suçununda zamanaşımı süresi 8 yıldır. Suçun işlendiği tarihten itibaren ceza davası açılmamış veya kanuni süresi içerisinde dava son ermemiş ise zamanaşımının dolması nedeniyle dava sona erecektir.

Hırsızlık Suçunda Etkin Pişmanlık Halinde Ceza İndirimi

Cezada indirim yapılması gereken hallerden biri etkin pişmanlık halidir. Türk Ceza Kanununda malvarlığına karşı işlenen suçlar bölümünde etkin pişmanlık hükümleri madde 168 de düzenlenmiştir. Hırsızlık suçu tamamlandıktan sonra ve fail hakkında kovuşturma aşaması başlamadan önce fail, azmettirenin ve yardım edenin bizzat pişmanlık göstererek mağdurun uğradığı zarar aynen veya tazmin suretiyle giderilmesi halinde verilecek cezanın 2/3 kadar indirilir. Eğer etkin pişmanlık kovuşturma başladıktan sonra ve fakat hüküm vermezden önce gösterilmesi halinde, verilecek cezanın yarısına kadar indirilir. Bununla birlikte failin suç nedeniyle oluşan zararın kısmen veya tazmin suretiyle ödeyebilmesi için mağdurun rızası aranır.

Hırsızlık Suçunda Görevli Mahkeme

5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri İle Bölge Adliye Mahkemeleri Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkındaki Kanunun 14. Maddesine göre cezanın alt ve üst sınırına göre hangi mahkemenin görevli olduğu belirtilmiştir. Türk Ceza Kanunu 141 ve 142. Maddeye göre hırsızlık suçunun üst sınırı on yıldan fazla olmaması nedeniyle Asliye Ceza Mahkemeleri görevlidir.

Ancak nitelikli hallerden biri olan TCK 142/3 maddesine göre Hırsızlık suçunun, sıvı veya gaz halindeki enerji hakkında ve bunların nakline enerji hakkında ve bunların nakline, işlenmesine veya depolanmasına ait tesislerde işlenmesi halinde beş yıldan on iki yıla kadar hapis cezası verilir. Bu suç örgüt halinde işlenirse ceza yarı oranında artar. Tüm bu nedenler hüküm gereğince üst sınır 10 yıldan fazla olduğundan görevli mahkeme Ağır Ceza Mahkemeleridir.

Hırsızlık Suçu Uzlaşma

Uzlaştırma ceza davasının soruşturma ve kovuşturma aşmalarında kanunda belirtilen suçlar kapsamında olmak şartıyla tarafsız bir kişinin arabuluculuğuyla fail ve mağdurun bir araya gelerek çözüm ürettikleri süreçtir. 5271 sayılı CMK 253. Maddesinde Türk Ceza Kanunda yer alan suçların hangilerinin uzlaştırma kapsamında olduğu açıkça düzenlenmiştir. TCK 141 de düzenlenen basit hırsızlık suçu uzlaştırma kapsamında kalan suçlar arasında sayılmıştır. Basit hırsızlık suçunun olduğu durumlarda davanın soruşturma ve kovuşturma aşamalarında uzlaştırmacının yönetiminde mağdur şikayetinden vazgeçerek fail ile anlaşma sağlayabilir. Eğer taraflar anlaşma ise soruşturma ve yargılamaya kaldığı yerden devam edilir.

Hırsızlık Suçunda Şikayetten Vazgeçme

Hırsızlık suçu şikayete tabi olan suçlar arasında sayılmadığından basit ve nitelikli hali olmak üzere bütün durumlarda re’sen soruşturulması gereken bir suçtur. Basit nitelikli suçta 8 yıl olan dava zamanaşımı süresi içerisinde şikayet hakkını kullanarak soruşturmanın başlamasını sağlayabiliriz. Kişi şikayetten vazgeçse dahi mevcut suç kamu davası olduğundan davanın düşmesini sağlayamaz.

Hırsızlık Suçunda Ceza Avukatının Önemi

Hırsızlık suçu uzun süreli hapis cezasına hükmedilen suçlardan biridir. Bu nedenle infazı ağır  ve İnsan hakları sözleşmesi ve Anayasamızca tanınan en temel haklarımızdan biri olan kişinin hürriyeti ve güvenliği hakları ihlal eden suçlardan biri olması nedeniyle  sanık açısında işin takibi etkili bir şekilde olmalıdır. Ayrıca mağdur açısından kendisine karşı işlenen suçun cezasız kalmaması için ciddi hukuk bilgisi olan , mevzuatı ve yerleşik yargıtay içtihatlarını iyi bilen ceza avukatları ile çalışmakta yarar vardır.