İçindekiler
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Nedir?
5271 sayılı CMK 231. Maddede belirtilen şartları sağlamak koşuluyla belirli bir ağırlığa ulaşmayan mahkumiyetlerde mahkuma ikinci bir şans tanınarak mahkumiyet hükmünün açıklanmasının ertelenmesi durumuna denir.
HAGB’ nin uygulanabilmesi için öncelikle sanığın suçu işlediği yapılan yargılama sonucunda sabit olması gerekmektedir. Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması kararı belirli koşulların gerçekleşmesi halinde verilebilir.(m.231/5-6) Mahkeme tarafında sanığa verilen mahkumiyet hükmü sonuç doğururken hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında mahkumiyet hükmü sonuç doğurmuyor. Mahkeme sonuç doğuracak, infaz edilecek kararı açıklamamış, açıklamayı geri bırakmıştır.
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılmasının Şartları
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması müessesinin uygulanması için suça ilişkin ve faile ilişkin olmak üzere belirli şartların oluşması gerekir. Bu şartlar gerçekleşmeden hakim hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı veremez. Söz konusu şartlar şunlardır;
a) Suça İlişkin Şartlar
Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının uygulanabilmesi için yapılan yargılama sonucu hükmolunan cezanın iki yıl veya daha az süreli hapis veya adli para cezası olmalıdır. Sanığın birden fazla suç ile yargılandığında ve yargılanması neticesinde bütün suçlardan ceza aldığında mahkumiyetlerin toplamı nazara alınmayacaktır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında içtimai müessesi yer verilmediğinde her suç için ayrı değerlendirilmesi gerekmektedir.
b) Faile İlişkin Şartlar
Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının faile ilişkin şartları CMK 231. Maddesinin 6 fıkrasında bentler halinde sıralanmıştır. Bu şartlar su şekildedir;
Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilmesi için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmamış bulunması gerekmektedir. (m.231/6-a)
Hakim tarafından sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulundurularak, sanığın yeniden suç işlemeyeceği hususunda kanaate ulaşılması gerekmektedir. (m.231/6-b)
Suçun işlenmesi ile mağdurun veya kamunun uğradığı zararın, aynen iade suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi gerekmektedir. (m.231/6-c)
Sanık hükmün açıklamasını kabul etmelidir. (m.231/6-c ek cümle)
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılmasının Yasak Olduğu Haller
Kanunda belirtilen özel düzenlemelerle hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının yasak olduğu haller mevcuttur. Aşağıda belirttiğimiz suçlarda hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının şartları oluşsa dahi kanunda özel düzenlemelerden dolayı bu müessese uygulanmayacaktır. Mezkur suçlar şunlardır;
Anayasanın 174. Maddesinde koruma altına alınan inkılâp kanunlarında yer alan suçlar
- 02.2008 tarihinden sonra işlenen 477 sayılı Disiplin Mahkemeleri Kanunu kapsamındaki suçlar
- Karşılıksız çek keşide etme suçu
- İmar kirliliğine neden olma suçu
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kararının Uygulanması ve Sonuçları
Mahkeme CMK 231. maddede belirtilen şartlar gerçekleşmesiyle sanık hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir. CMK 231. Maddesinin 5. Fıkrasına göre hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder. Bu kararla birlikte mahkum oluna ceza ertelenemez ve seçenek yaptırımlara çevrilemez (m.231/7)
Şahıs hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi halinde sanık, beş yıl süreyle denetime tabi tutulur. Bu beş yıllık denetim süresinde kasıtlık bir suç işlemediği sürece beş yılın sonunda suçu işlememiş sayılacak verilen ceza infaz edilmeyecek ve düşecektir. Sanık beş yıllık denetim süresinde kasten yeni bir suç işlerse ve denetimlik serbestlik tedbirlerine aykırı davranırsa mahkeme hükmün açıklanmasını geri bırakmayıp, açıklar. Bununla birlikte sahış denetim süresinde kasıtlı suç işlemesi durumunda işlediği kasıtlı suç nedeniyle mahkeme bir daha hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı veremez.
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kararına Karşı İtiraz Yolu
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması istinaf yoluna tabi bir hüküm değilidir. Bu karara karşı kanun koyucu itiraz yolunu tanımıştır. Kararı veren mahkemeye itiraz dilekçesi verilerek itiraz edilebilir. Mahkeme itirazı önce kendisi değerlendirir, eğer inceleme neticesinde kararı yanlış bulursa düzeltir, itirazı yerinde görmezse itirazı inceleyecek mahkemeye gönderir. CMK madde 268′ e göre hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına itirazı incelemeye yetkili mahkeme şu şekildedir;
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararını Asliye Ceza Mahkemesi vermişse itirazı inceleyecek mahkeme o adliyede ki Ağır Ceza Mahkemesidir. Eğer o adliyede Ağır Ceza Mahkemesi yoksa, Asliye Ceza Mahkemesinin yargı çevresinde bulunan adliyenin ağır ceza mahkemesi incelemekle yetkilidir.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı Ağır Ceza Mahkemesi tarafından verilmiş ise karar veren ağır ceza mahkemesinin sırasını izleyen mahkeme itirazı inceleyecektir.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması etkin kanun yoluna dönüşmemiştir. Karara itiraz edildiğinde itirazı inceleyen mahkeme dosya üzerinden karar verecektir.
İtiraz kanun yolu incelemesinde itiraz merci sadece şekli olarak hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının şartlarının tamam olup olmadığına bakmayacak bununla birlikte hükme konu eylemin maddi değerlendirmesini de yapacaktır. (YCGK 22.01.2013 tarih ve 10-534/15)
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kararının Madde Lafzı Şu Şekildedir;
HÜKMÜN AÇIKLANMASI VE HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI
(1) Duruşma sonunda, 232 nci maddede belirtilen esaslara göre duruşma tutanağına geçirilen hüküm fıkrası okunarak gerekçesi ana çizgileriyle anlatılır.
(2) Hazır bulunan sanığa ayrıca başvurabileceği kanun yolları, mercii ve süresi bildirilir.
(3) Beraat eden sanığa, tazminat isteyebileceği bir hâl varsa bu da bildirilir.
(4) Hüküm fıkrası herkes tarafından ayakta dinlenir.
(EKLENMİŞ FIKRA RGT: 19.12.2006 RG NO: 26381 KANUN NO: 5560/23)
(5) Sanığa yüklenen suçtan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza, (DEĞİŞİK İBARE RGT: 08.02.2008 RG NO: 26781 KANUN NO: 5728/562) (KOD 1) iki yıl veya daha az süreli hapis veya adlî para cezası ise; mahkemece, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir. Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukukî sonuç doğurmamasını ifade eder.
(EKLENMİŞ FIKRA RGT: 19.12.2006 RG NO: 26381 KANUN NO: 5560/23)
(6) Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilmesi için;
- a) Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması,
- b) Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda kanaate varılması,
- c) Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın, aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi, gerekir. (EKLENMİŞ CÜMLE RGT: 25.07.2010 RG NO: 27652 KANUN NO: 6008/7) Sanığın kabul etmemesi hâlinde, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmez.
(EKLENMİŞ FIKRA RGT: 19.12.2006 RG NO: 26381 KANUN NO: 5560/23)
(7) Açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilen hükümde, mahkûm olunan hapis cezası ertelenemez ve kısa süreli olması halinde seçenek yaptırımlara çevrilemez.
(EKLENMİŞ FIKRA RGT: 19.12.2006 RG NO: 26381 KANUN NO: 5560/23)
(8) Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının verilmesi halinde sanık, beş yıl süreyle denetim süresine tâbi tutulur. Denetim süresi içinde, kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilemez. Bu süre içinde bir yıldan fazla olmamak üzere mahkemenin belirleyeceği süreyle, sanığın denetimli serbestlik tedbiri olarak;
- a) Bir meslek veya sanat sahibi olmaması halinde, meslek veya sanat sahibi olmasını sağlamak amacıyla bir eğitim programına devam etmesine,
- b) Bir meslek veya sanat sahibi olması halinde, bir kamu kurumunda veya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının gözetimi altında ücret karşılığında çalıştırılmasına,
- c) Belli yerlere gitmekten yasaklanmasına, belli yerlere devam etmek hususunda yükümlü kılınmasına ya da takdir edilecek başka yükümlülüğü yerine getirmesine, karar verilebilir. Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur.
(EKLENMİŞ FIKRA RGT: 19.12.2006 RGNO: 26381 KANUN NO: 5560/23)
(9) Altıncı fıkranın (c) bendinde belirtilen koşulu derhal yerine getiremediği takdirde; sanık hakkında mağdura veya kamuya verdiği zararı denetim süresince aylık taksitler halinde ödemek suretiyle tamamen gidermesi koşuluyla da hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilebilir.
(EKLENMİŞ FIKRA RGT: 19.12.2006 RG NO: 26381 KANUN NO: 5560/23)
(10) Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmediği ve denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere uygun davranıldığı takdirde, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak, davanın düşmesi kararı verilir.
(EKLENMİŞ FIKRA RGT: 19.12.2006 RG NO: 26381 KANUN NO: 5560/23)
(11) Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlemesi veya denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere aykırı davranması halinde, mahkeme hükmü açıklar. Ancak mahkeme, kendisine yüklenen yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirerek; cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz edilmemesine ya da koşullarının varlığı halinde hükümdeki hapis cezasının ertelenmesine veya seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar vererek yeni bir mahkûmiyet hükmü kurabilir.
(EKLENMİŞ FIKRA RGT: 19.12.2006 RG NO: 26381 KANUN NO: 5560/23)
(12) Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına itiraz edilebilir.
(EKLENMİŞ FIKRA RGT: 19.12.2006 RG NO: 26381 KANUN NO: 5560/23)
(13) Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi halinde, bu maddede belirtilen amaç için kullanılabilir.
(DEĞİŞİK FIKRA RGT: 08.02.2008 RG NO: 26781 KANUN NO: 5728/562)
(14) Bu maddenin hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin hükümleri, Anayasa’nın 174 üncü maddesinde koruma altına alınan inkılâp kanunlarında yer alan suçlarla ilgili olarak uygulanmaz.