VELAYET DAVASI (VELAYETİN DEĞİŞTİRİLMESİ VE KALDIRILMASI DAVASI )

1)Velayet Davası Nedir?

18 yaşını doldurmamış çocuk için Velayet kendisine verilememiş kişilerin velayeti elinde bulunduran kişiye karşı açmış olduğu bir dava türüdür. Boşanma davası ile birlikte Velayet hususu talep edilebildiği gibi Velayet Davası türlerinden olan Velayetin Değiştirilmesi veya velayetin Kaldırılması yolu ile de talep edilebilir.

Boşanma davalarında Velayet konusunda taraflar talep edilebileceği gibi hakim re’sen araştırmaları neticesinde çocuğun üstün yararını gözeterek velayeti taraflardan birine verebilir. Taraflar velayet konusunda taleplerinde haklı ve kusurlu taraf olmadığını ispat etmesi gerekmektedir.

2)Velayetin Değiştirilmesi Davası Nedir?

Velayetin Değiştirilmesi Davası velayetin şartlarının değişmesi nedeniyle velayeti kendisinde olmayan anne veya babanın velayeti kendisinde olan kişiye (baba veya anneye) karşı açmış olduğu bir dava türüdür. Tarafların boşanmasıyla birlikte hakim tarafından dosyaya sunulan deliller ve çocuğun menfaati gözetilerek müşterek çocuğun velayetinin kimde olduğu karar verilir. Ancak zamanla şartların değiştirilmesi ve çocuğun üstün yararı ilkesi gereğince kanunda tanınan velayetin değiştirilmesi davası açılabilir.

3)Velayet Değiştirilmesi Davası Nedenleri

Tarafların velayetin değiştirilmesi davası açabilmesi için belli şartları gerçekleşmesi ve belirli bir olayın olması gerekmektedir. 4721 sayılı TMK’nın “Durumun Değişmesi” başlıklı 183. Maddesinde velayetin değiştirilmesi için belli şartlar sıralanmıştır. Madde lafzına göre: “Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, resen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır.” hükmüne yer verilmiştir.

Mezkur maddeye göre anne ve babanın yeniden evlenmesi, müşterek çocuğun velayeti kendisinde olan kişinin yanında kalmaması ( velayeti olmayan kişi anne ve baba olduğu gibi üçüncü kişi de olabilir), velayeti kendisinde olan kişi velayeti kendisinde olamayan kişinin çocukla kişisel ilişki kurmasını engellemesi, velayet hakkı kendisinde olan kişin çocuğu terk edip başka yere gitmesi, velayet hakkı kendisinde olan kişinin ölmesi gibi nedenler velayetin değiştirilmesi davası açmak için yeterli gerekçe sayılabilir.

Velayetin değişmesi durumunda velayeti almayan kişiyle çocuğun kişisel ilişkisi kurulabildiği gibi velayeti elinde bulundurmayan kişi çocuğun bakım ve giderlerine katılması için çocuk lehine iştirak nafakasına hükmedilebilir.

4)Velayetin Kaldırılması Davası Nedir?

Türk Medeni Kanununda velayetin değiştirilmesi davasının yanında velayetin kaldırılması davası da düzenlenmiştir. TMK 346. Madde de hakimin çoğunun menfaatini düşünerek velayet ilişkin uygun önlem alabileceği belirtilmiştir. Çocuğun menfaati ve hayatı tehlikeye düştüğü hallerde ana bab duruma çare bulamaz ve buna güç yetiremezse hakim gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. Çocuk tehlikeye düştüğü hallerde hakim çocuğun anne ve babadan alınarak kuruma veya başka bir aileye verilmesini hükmedebilir. Bu dava velayetin değiştirilmesi davası gibi çocuğun velayeti kendisinde olan ebeveynden alıp diğer ebeveyne verme gibi bir durum söz konusu değildir. Bu dava türünde velayetin her iki ebeveynden de alınarak çocuğun korunmasını sağlanılır. Emsal kararlarda velayei kaldıracak bir çok sebepler bulunmaktadır. Bunlar;

• Anne ve babanın çocuğuna şiddet uygulaması
• Anne babanın velayet görevinin yerine getirmemesi
• Anne ve babanın çocuğu ihmal etmesi
• Anne ve babanın başka yerde olması
• Anne ve babanın ağır hasta olması ve velayet görevini yerine getirmemesi
• Anne ve babanın velayeti yerine getiremediklerini dair talepte bulunmaları vb. bir çok sebep bulunmaktadır.

5)Ortak Velayet Nedir?

Ortak Velayet anne ve babanın müşterek çocuk üzerindeki hak ve sorumlulukları müşterek yerine getirmesi durumuna ortak velayet denir. Kural olarak taraflar boşandığında hakim şartlar ve çocuğun üstün yararı gereğince çocuğun velayetini taraflardan biri verir. Ancak şartların gerçekleşmesi halinde hakim ortak velayet kararı verebilir.

6)Anne ve Babanın Evli Olmaması Durumunda Velayet

Anne ve Babanın evli olmaması durumunda velayet Anneye aittir. Velayetin anneden kalkması durumlarının (annenin küçük, kısıtlı veya ölmüş olması) nedeniyle hakim kararıyla çocuğun velayeti babaya verilir veya vasi atayabilir.

7)Anlaşmalı Boşanmada Velayet

Taraflar hazırlamış oldukları protokole göre anlaşmalı boşanma davası açabilir. Protokolde müşterek çocukların velayetine ilişkin kanuna uygun olarak ortak karar alabilir. Ancak velayet konusu kamu düzenine ilişkin bir konu olduğundan hakim çocuğun menfaati gereğince resen tarafların kararlaştığından farklı bir karar verebilir.

8)Velayeti Almayan Ebeveynle Kişisel İlişki Kurulması

Velayet konusu Türk medeni kanununda birçok davada konu olmaktadır. Taraflar boşanma davası açtığında veya velayeti kendisinde olmayan tarafın velayetin değiştirilmesi veya kaldırılması davası açması durumunda velayet konusu gündeme gelmektedir. Bu tür davalar sonucunda velayeti almayan tarafın müşterek çocukla kişisel ilişki kurma hakkı bulunmaktadır. Kişisel ilişki haftanın veya ayın belli bir gününde yatılı olacak şeklinde olacağı gibi belli bir saatte görüşme şeklinde de olabilir.

9)Velayet Hakkının Sona Erdiği Durumlar

Konuyla ilgili yasa gereğince Müşterek çocuğun reşit (18 yaşını doldurma) olması, anne, baba veya her ikisinin ölmesi durumunda, çocuğun anne veya baba dışından 3. Bir kişiye evlatlık olarak verilmesi velayet hakkını sona erdiren durumlardır.

Bununla birlikte mahkeme kararıyla velayetin değiştirilmesi veya kaldırılması davası ile velayet hakkı sona erebiliyor. Anne veya Babanın velayet görevlerini ihmal etmesi, velayeti kendisinde bulunan tarafın evlenmesi nedeniyle velayet görevini yerine getirmemesi, müşterek çocuğun velayeti kendisinde olan anne ve babayla kalmayıp, velayeti kendisi olmayan kişilerce kalması gibi durumlardan ötürü hakim resen veya taleple velayet hakkını sona erdirebilir.

10)Velayet Alan Kişinin Evlenmesi Durumunda Çocuğun Velayet Durumu

TMK’nın “Durumun Değişmesi” başlıklı 183. maddesinde; “Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, resen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır.” hükmüne yer verilmiştir.

Kanunun lafzına göre taraflardan birinin evlenmesi velayetin değiştirilmesi için sebep sayılmaktadır. Ancak yargıtay kararlarına göre sadece evlenmek velayetin değiştirilmesi için yeterli sebep sayılmamaktadır. Bunun için tarafların evlenmesinin yanında müşterek çocuğa karşı velayet görevlerini ihmal etmesi vs. gibi nedenler gerekmektedir.

11)Boşanma Davasında Velayet Hususunda Anlaşma Olmaması Durumunda Velayet Kime Verilir?

Boşanma davasında taraflar velayet hususunda anlaşmaya varamadığı durumlarla karşılaşılabiliyor. Bu durum genellikle da çekişmeli boşanma davasında görüldüğü gibi anlaşmalı boşanma davasında tarafların sunmuş olduğu protokolde velayet hususuna değinilmemesi ile de görülmektedir. Hakim bu gibi durumlarda çocuğun üstün yararı gereğince menfaatini düşünerek resen karar vermelidir. Çocuğun maddi ve manevi olarak gelişimi için kimin yanında kalması gerekiyorsa hakim o tarafa verecektir.

12)Velayet Davasında (Velayetin Değiştirilmesi veya Kaldırılması) Görevli ve Yetkili Mahkeme

Velayet davaları içinde sayılan velayetin değiştirilmesi veya kaldırılması davasında görevli mahkeme Aile Mahkemeleridir. Aile mahkemelerinin bulunmadığı bölgelerde görevli mahkeme genel mahkeme olan Asliye Hukuk Mahkemesidir.

Velayetin değiştirilmesi veya kaldırılması davaları kesin yetki gerektiren dava türlerinden değildir. Çekişmesiz yargı işlerinden sayıldığında yargıtay kararlarına göre davalının yerleşim yerinde açılabildiği gibi taraflardan birinin yani davacının da yerleşim yerinde açılabilir.

13)Velayet Davasında Yargılama Usulü

Velayet davaları basit yargılama usulüne tabidir. Basit yargılama usulü yazılı yargılama usulüne göre daha kısa sürmektedir. Basit yargılama usulünde dilekçeler aşması cevap dilekçesinin verilmesi ile sona ermektedir.

Velayet (Velayetin Değiştirilmesi veya Kaldırılması) davanız için aile, boşanma veya velayet davası avukatından gerekli destek almanız tavsiye edilir.